Pinot Gris en Schiermonnikoog

De pinot gris wordt, afhankelijk van de plaats waar de wijnranken wortel hebben geschoten, ook pinot grigio ('Grijze pinot', Italië) of Grauburgunder ('Grijze Bourgondiër', Duitsland) genoemd. Deze variëteit is een natuurlijke mutatie van de pinot noir, een mutatie die al eeuwen geleden moet hebben plaatsgevonden.

De pinot gris heeft gewoonlijk grijs-blauwe druiven, maar die druiven kunnen ook een bruinachtige roze tint vertonen en zelfs rassen met witte druiven komen voor. Wijnen, gemaakt van deze druif, kunnen ook behoorlijk in kleur variëren: van een diepe goudgele kleur via koperkleurig tot zelfs versies met een lichtroze zweem.

De naamgeving
De naam Pinot is de Engelse verbastering van het Franse woord pineau, wat een combinatiewoord is van van pin ('dennenboom') als in het Engelse pine tree en het verkleinwoord eau. Samen is dat dus 'dennenboompje', een verwijzing naar de compacte, kegelvormige druiventrossen. Er bestaan een aantal varianten, namelijk de pinot noir ('zwart'), pinot blanc ('wit') en pinot gris ('grijs').

De pinot gris was al in de vroege Middeleeuwen bekend in de Franse provincie Bourgondië, waar een voorvader van de druif mogelijk bekend stond als Fromenteau of Beurot. Mijn gevoel zegt dat je die namen misschien als 'kaaskleurig' of 'boterkleurig' zou kunnen of zelfs moeten vertalen. Anderen zijn er niet met me eens, want Fromenteau wordt, vreemd genoeg, meestal vertaald als 'tarwe' (en wil daarmee dus mogelijk ook de bloeiwijze van de druif verklaren). Het Provençaal-Franse woord froment ('tarwe') is geleend van het Latijnse frūmentum ('graan').

De reis van de Pinot Gris
De populariteit van de druif zorgde er voor dat deze rond het jaar 1300 in Zwitserland arriveerde. Niet lang daarna was Hongarije aan de beurt waar Cisterciënzer monniken ('grijze monniken') al in 1375 wijnranken aanplantten in Badacsony, aan de noordelijke oevers van het Balatonmeer. Het vulkanische gesteente en het milde microklimaat bleken ideaal. De druif kreeg er al snel de naam Szürkebarát ('grijze monnik').

[Onze favoriet. Gewoon te koop bij Albert Heijn]

De revival van de Pinot Gris
Slechte en onvoorspelbare oogsten zorgden er voor dat de pinot gris rond het jaar 1800 overal wat uit de gratie raakte, maar nieuwe, stabielere clonen zorgden de laatste decennia voor een echte revival van de pinot gris. Vooral in Italië groeit de pinot grigio nu uitbundig, wat heeft geleid tot een enorme variatie aan stijlen. Gewoon te koop in al onze supermarkten.

Maar je merkt wel degelijk dat een pinot gris uit de regio Venetië (Veneto) een stuk zuurder minder zoet smaakt dan die uit Zuid-Italië (Puglia en Sicilië). Let dus op de beschrijving van de smaak van de wijn: hebben ze het over 'appels' of 'citrus', dan is hij wat fris en zuur. Spreekt het etiket van 'ananas' of 'pruim', dan wijst dat op een wijn die vol en zoet is.

Overigens:
Diezelfde grijze monniken zijn uiteraard ook de naamgevers van de Waddeneilanden Schiermonnikoog en (het verdwenen) Monnikenlangenoog. Of ze op die eilanden ooit de pinot gris hebben verbouwd is de historie vergeten te vertellen.