Eenzijdig dieet van maïs werd Maya's fataal

Men vermoedde al langer dat de Maya-cultuur tussen 750 en 900 nChr ten onderging aan aanhoudende droogte. Grote stedelijke centra in de zuidelijke laaglanden werden verlaten. Onderzoek aan een stalagmiet in een grot in het Midden-Amerikaanse land Belize bevestigde dit vermoeden. Een stalagmiet van calciet groeit zeer langzaam als gevolg van doorsijpelend regenwater en een dwarsdoorsnede levert dus langjarige gegevens op over de regenval.

[Maïsgod in een maïskolf]

De onderzoekers konden vaststellen dat tussen 440 en 660 nChr een periode van bovengemiddelde regenval plaatsvond, die leidde tot een bevolkingsexplosie[1]. Dit werd gevolgd door een periode van droogte tussen 660 en 1000 nChr. Die op zijn beurt zorgde voor een ineenstorting van de populatie.

Recent is een vervolgonderzoek gedaan en daaruit bleek dat (vooral) de elite van de Maya's een grote voorkeur hadden voor maïs als basisvoedsel[2]. Maïs (of mais) kan relatief slecht tegen droogte en misoogsten waren in de droge periode tussen 660 en 1000 nChr dus nauwelijks te voorkomen.

De populatie was sterk gegroeid gedurende de 'vette jaren' en die populatie moest dus steeds meer voedsel verbouwen. Dat werd steeds lastiger gedurende de periodes van aanhoudende droogte. Het hele systeem van voedselvoorziening was geritualiseerd en dus rigide, wat zorgde voor uitputting van de grond. Men was eigenlijk vergeten hoe hun voorouders ooit voldoende voedsel uit het oerwoud konden halen.

"Onze onderzoeksresultaten tonen een patroon van een extreem eenzijdig op maïs gebaseerd dieet voor de elite, dat zich voortzette totdat het gebied werd verlaten," aldus onderzoeksleidster Claire Ebert. "Het onderzoek toont ook aan dat dieet een belangrijk element kan zijn voor de teloorgang van een beschaving en helpt ons begrijpen dat iedere populatie vatbaar is voor klimaatveranderingen, zelfs moderne geïndustrialiseerde staten."

Die conclusie klinkt niet echt geruststellend.

Later archeobotanisch onderzoek toont bovendien aan dat de Maya’s tussen 650 en 850 nChr ook nog eens overstapten op hoogproductieve maïsvarianten die echter slechter tegen droogte konden[3]. Deze varianten leverden weliswaar meer op in natte jaren, maar faalden massaal tijdens droogte, wat leidde tot catastrofale misoogsten.

[1] Kennett et al: Development and disintegration of Maya political systems in response to climate change in Science – 2012
[2] Ebert et al: The Role of Diet in Resilience and Vulnerability to Climate Change among Early Agricultural Communities in the Maya Lowlands in Current Anthropology – 2019
[3] Islebe et al: Maize and ancient Maya droughts in Scientific Reports – 2022. Zie hier.